CRP Testi Nedir? Yüksek CRP Ne Anlama Gelir?

Kısa cevap: CRP (C-reaktif protein), vücutta iltihap olduğunda karaciğerin daha fazla ürettiği bir proteindir. CRP testi iltihabın var olup olmadığını ve düzeyini gösterir, nedenini ya da yerini belirtmez. Yüksek CRP enfeksiyon dahil çok farklı durumlarda görülebilir. Hekim sonucu yakınmalar ve diğer tahlillerle birlikte yorumlar.

Ateş, halsizlik, ağrı ya da uzayan bir yakınma nedeniyle yaptırılan tahlillerin sonuç kağıdında çoğunlukla CRP satırı yer alır. Test sık istenir ve sonucu çoğu zaman bir “iltihap termometresi” olarak okunur. Termometre nasıl ateşin varlığını gösterip nedenini göstermiyorsa, CRP de iltihabın varlığını gösterir ancak nedenini belirtmez. Bu yazıda CRP’nin ne olduğu, hangi durumlarda istendiği ve yüksek ya da düşük çıkan sonucun neden her zaman kesin bir yanıt sunmadığı açıklanmaktadır.

Kan örneğinde CRP düzeyini iltihap göstergesi olarak sembolize eden termometre benzeri grafik
CRP bir iltihap göstergesidir, nedenini ve yerini söylemez.

CRP nedir?

MedlinePlus ansiklopedisine göre CRP’yi karaciğer üretir ve vücutta iltihap olduğunda kandaki düzeyi yükselir. CRP, iltihaba yanıt olarak artan “akut faz proteinleri” grubunun bir üyesidir. Lab Tests Online UK, CRP’nin doku hasarından, enfeksiyonun başlamasından ya da başka bir iltihaplanmadan birkaç saat sonra kana salındığını ve çoğu zaman iltihabın ilk kanıtı olduğunu belirtir. Yükselme sıklıkla ağrı ya da ateşten önce görülebilir.

Testin güçlü yanı, iltihaba saatler içinde yanıt vermesidir. Sınırlı yanı özgül olmamasıdır: aynı yükseklik bir enfeksiyondan, romatizmal bir hastalıktan ya da bir ameliyat sonrası süreçten kaynaklanabilir.

CRP testi ne zaman istenir?

MedlinePlus ve Lab Tests Online UK şu kullanım alanlarını sayar:

  • Bakteriyel enfeksiyon belirtileri olduğunda. MedlinePlus ateş ya da titremeyi, hızlı kalp atışını, hızlı solumayı, bulantı ve kusmayı örnek olarak verir.
  • Ameliyattan sonra enfeksiyon gelişip gelişmediğini izlemek için.
  • Uzun süreli iltihaplı hastalıkların alevlenmelerini izlemek için: romatoid artrit, lupus, vaskülit, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi.
  • Sepsiste tedavi kararlarına yön vermek için. MedlinePlus sepsisi tıbbi acil durum olarak tanımlar.
  • İltihap önleyici bir ilacın etkili olup olmadığını değerlendirmek için.

Test çoğu zaman tek başına istenmez, muayene bulguları ve diğer tahlillerle birlikte değerlendirilir. Ansiklopedi, CRP’nin sıklıkla sedimantasyon (ESR) testiyle birlikte yapıldığını da belirtir. Hemogramın ne olduğu hakkında bilgi için hemogram yazımız incelenebilir.

Teste hazırlık gerekir mi?

MedlinePlus ansiklopedisi özel bir hazırlığın gerekmediğini belirtir. Standart bir kan alımı birkaç dakika sürer. İlaç ve takviyelerin yine de hekime bildirilmesi gerekir. MedlinePlus’ın test sayfası magnezyumu ve ibuprofen ile aspirin gibi steroid olmayan iltihap önleyici ilaçları özellikle anar, çünkü bunlar sonucu etkileyebilir. Başka tahlillerle aynı gün alınıyorsa açlık talimatı o testlere bağlıdır. Ayrıntı için tahlil öncesi hazırlık yazımız incelenebilir.

Sonuç nasıl yorumlanır?

CRP için iki kurum iki farklı sayı verir. MedlinePlus ansiklopedisi, çoğu sağlıklı yetişkinde CRP’nin 0,3 mg/dL’nin altında olduğunu belirtir. MedlinePlus test sayfası ise 0,8 ile 1,0 mg/dL ve altını sağlıklı sayar. Bu iki bilgi arasında çelişki yoktur: normal aralık laboratuvara ve yönteme göre değişir. Kişisel sonuç değerlendirilirken sonuç kağıdındaki aralık esas alınmalıdır.

Ansiklopedi yükselmeyi derecelendirir. 0,3 ile 1 mg/dL arasındaki küçük bir artışın endişe nedeni olup olmadığı belirsizdir. 1 ile 10 mg/dL arası orta, 10 mg/dL üstü belirgin artış sayılır. Lab Tests Online UK’nin ifadesi biraz farklıdır: 10 mg/L’nin altına inen sonuçlarda klinik olarak etkin iltihap kalmadığını belirtir.

Birimlere dikkat edilmesi gerekir. 1 mg/dL, 10 mg/L’ye eşittir. Dolayısıyla iki kaynaktaki “10” sayısı aynı anlama gelmez. Sonuç kağıdında mg/dL ya da mg/L yazdığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Yüksek CRP iltihap bulunduğunu gösterir, düşük CRP ise iltihabın bulunmadığını kesin olarak göstermez. MedlinePlus ansiklopedisi, romatoid artrit ve lupusu olan kişilerde CRP’nin yükselmeyebildiğini ve nedeninin bilinmediğini belirtir. Hekim, artışın derecesine, yakınmalara ve diğer bulgulara göre bir sonraki adımı belirler.

Sonuç kağıdında CRP satırı ve referans aralığı vurgulanmış örnek tahlil raporu
Aralığı kendi sonuç kağıdınızdan okuyun, laboratuvarlar arasında fark olabilir.

Yüksek CRP’nin nedenleri

MedlinePlus yüksek CRP’nin başlıca nedenlerini şöyle sıralar: bakteri ya da virüs enfeksiyonları, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları, lupus, romatoid artrit ve vaskülit gibi otoimmün bozukluklar, astım gibi akciğer hastalıkları. Ansiklopedi listeye kanseri ve kalp krizini de ekler. Sigara ve hava kirliliği gibi çevresel maruziyetler de CRP’yi yükseltebilir.

İltihaptan bağımsız etkenler de bulunur. MedlinePlus uykusuzluğu, depresyonu, obeziteyi ve menopoz hormon tedavisini, bunların yanı sıra kadın cinsiyetini de belirtir. Gebeliğin ikinci yarısında ve doğum kontrol hapı kullananlarda da CRP pozitif çıkabilir. Bu nedenle hafif bir yükselmenin tek başına yorumlanması yanıltıcı olur.

hs-CRP ile CRP aynı mı?

Hayır. Yüksek duyarlıklı CRP (hs-CRP), çok küçük artışları ölçen ayrı bir testtir ve kalp hastalığı riskini tahmin etmek için kullanılır. MedlinePlus ansiklopedisi Amerikan Kalp Derneği’ne dayanarak şu ayrımı verir: hs-CRP 1,0 mg/L’nin altındaysa kardiyovasküler risk düşük, 1,0 ile 3,0 mg/L arasındaysa ortalama, 3,0 mg/L’nin üstündeyse yüksektir. Burada birimin mg/L olduğuna dikkat edilmelidir. Standart CRP ise enfeksiyon ve iltihaplı hastalıklarda kullanılır. Hangi testin istendiği sonuç kağıdında yazar. İki test karıştırıldığında sonuç yanlış yorumlanır.

CRP ve diğer iltihap belirteçleri

Hekimler CRP’nin yanında sedimantasyonu (ESR) da kullanır. Lab Tests Online UK ikisi arasındaki farkı açıkça belirtir: CRP, ESR’den daha hızlı yükselir ve düşer. Bu nedenle başarılı bir tedaviden sonra CRP normale dönerken ESR bir süre daha yüksek kalabilir. İki test birbirinin yerine geçmez, hangisinin ne zaman tercih edileceği klinik duruma bağlıdır.

Laboratuvar tarafında CRP

CRP’nin yükselişi saatler içinde başladığı için sonucun ne kadar hızlı bildirildiği önem taşır. Laboratuvarlar için asıl uygulama sorunu, farklı birimler ve farklı aralıklardır. Bir yerde mg/dL, başka bir yerde mg/L yazılması hekimin yanlış yorum yapmasına yol açabilir. Cihaz ya da reaktif seçiminde ölçüm aralığının, kalite kontrol yaklaşımının ve birim politikasının üreticiyle önceden netleştirilmesi gerekir. Biyokimya cihazlarını incelemek isteyenler için Beckman Coulter biyokimya cihazları sayfamız ve laboratuvar kurulumu rehberimiz bulunmaktadır.

CRP sonucunu hekimle konuşurken

CRP tek başına tanı koydurmaz. Hekim sonucu yakınmalar, muayene bulguları ve diğer tahlillerle birlikte okur, kullanılan ilaçları da hesaba katar. Hekime başvururken şu bilgilerin hazırlanması yararlıdır:

  • Yakınmaların ne zaman başladığı ve nasıl seyrettiği: ateş, ağrı, öksürük, eklem şişliği.
  • Son zamanlarda geçirilen bir hastalık, ameliyat ya da diş işlemi.
  • Kullanılan ilaçlar ve takviyeler.
  • Varsa daha önceki CRP sonuçları.

Hangi durumlarda hızlı davranmak gerekir?

CRP yüksekliği tek başına acil bir durum olmayabilir. Ancak ateş ve titreme, hızlı kalp atışı, hızlı solunum, bulantı ve kusma gibi bakteriyel enfeksiyon belirtileri varsa tahlil sonucu beklenmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. MedlinePlus, sepsisin, yani enfeksiyonun kana yayılmasının, hayatı tehdit eden bir acil durum olduğunu belirtir.

Sonucu izlemek neden önemli?

Hekimler CRP’yi bazen tek ölçümle değil, zaman içindeki değişimiyle değerlendirir. CRP iltihabın miktarına göre yükselip düştüğü için düşüş, tedavinin etkili olduğunun ya da durumun kendiliğinden iyileştiğinin işareti olabilir. Tekrar ölçüm istendiğinde bunun nedeni çoğunlukla eğilimin izlenmesidir.

En sık yapılan yanlışlar

  1. CRP yüksekliğinin tek başına “enfeksiyon” ya da “ciddi bir hastalık” olarak okunması.
  2. Düşük CRP’nin “hiçbir sorun yok” biçiminde yorumlanması.
  3. hs-CRP ile standart CRP’nin karıştırılması.
  4. mg/dL ile mg/L’nin karıştırılması.
  5. Ağrı kesici ve iltihap önleyici ilaç kullanıldığının hekime bildirilmemesi.

Sık sorulan sorular

CRP yüksekliği enfeksiyon demek midir?

Her zaman değil. CRP iltihabın genel bir göstergesidir. MedlinePlus enfeksiyonun yanında otoimmün hastalıkları, bağırsak hastalıklarını ve çevresel etkenleri de sayar.

CRP düşükse iltihap yok mu demektir?

Kesin değildir. MedlinePlus ansiklopedisi, düşük bir sonucun iltihabı her zaman dışlamadığını, romatoid artrit ve lupusta CRP’nin yükselmeyebildiğini belirtir.

hs-CRP ile CRP aynı mı?

Hayır. hs-CRP çok küçük artışları ölçer ve kalp hastalığı riskini değerlendirmede kullanılır. Standart CRP enfeksiyon ve iltihap için kullanılır.

CRP için aç olmak gerekir mi?

MedlinePlus ansiklopedisi özel bir hazırlık gerekmediğini belirtir. Başka testlerle birlikte alınıyorsa laboratuvarın talimatına uyulmalıdır.

Kaynaklar

  1. MedlinePlus, “C-Reactive Protein (CRP) Test”: medlineplus.gov/lab-tests/c-reactive-protein-crp-test
  2. MedlinePlus Tıp Ansiklopedisi, “C-reactive protein”: medlineplus.gov/ency/article/003356.htm
  3. Lab Tests Online UK (Association for Clinical Biochemistry and Laboratory Medicine), “C-reactive protein (CRP)”: labtestsonline.org.uk/tests/c-reactive-protein-crp
  4. MedlinePlus, “How to Understand Your Lab Results”: medlineplus.gov/lab-tests/how-to-understand-your-lab-results