TSH Testi Nedir? Neden Yapılır, Sonuç Nasıl Yorumlanır?

Kısa cevap: TSH (tiroid uyarıcı hormon), beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı ve tiroide ne kadar hormon üreteceğini bildiren bir hormondur. TSH testi tiroidin yeterli çalışıp çalışmadığını gösteren bir kan testidir ve çoğu zaman hekimin ilk istediği tiroid testidir. Test, tiroid bozukluğunun varlığını gösterebilir, nedenini tek başına belirlemez.

Boyunda şişlik, çarpıntı, yorgunluk, kilo değişimi, üşüme ya da terleme gibi yakınmalarla hekime başvuran kişilerde ilk istenen tahlillerden biri büyük olasılıkla TSH’dir. Sonuç elde edildiğinde en sık sorulan soru, değerin yüksek mi düşük mü olduğu ve bunun ne anlama geldiğidir. Bu yazıda testin işlevi, hazırlık koşulları ve sonucun hangi etkenlere bağlı olduğu MedlinePlus kaynaklarına dayanılarak açıklanmaktadır.

Hipofizden tiroide giden TSH sinyalini gösteren basit akış şeması
Hipofiz TSH üretir, tiroid bu sinyale göre tiroid hormonu salgılar.

TSH nasıl çalışır?

Tiroid, boynun ön tarafında yer alan kelebek biçimli küçük bir bezdir. Ürettiği hormonlar vücudun enerjiyi nasıl kullanacağını belirler ve MedlinePlus’a göre solunumdan kalp hızına, kilodan sindirime ve ruh haline kadar vücuttaki organların büyük bölümünü etkiler. Tiroidi yöneten bez ise beyindeki hipofizdir. Hipofiz TSH üretir, TSH de tiroide ne kadar hormon yapması gerektiğini bildirir.

İşleyiş bir termostata benzer. Kandaki tiroid hormonu düşerse hipofiz daha fazla TSH salgılar ve tiroidi çalışmaya yönlendirir. Hormon fazlaysa hipofiz çok az TSH üretir ya da hiç üretmez. TSH tek başına bir tiroid hormonu sayılmaz, tiroidi yöneten sinyaldir. Kandaki TSH düzeyi, tiroidin gerekli hormonu üretip üretmediğini değerlendirmeye olanak verir.

TSH testi ne zaman istenir?

MedlinePlus, testin başlıca şu durumlarda istendiğini belirtir:

  • Fazla tiroid hormonu (hipertiroidi) belirtileri olduğunda: kilo kaybı, hızlı ya da düzensiz kalp atışı, huzursuzluk, uyku sorunu, el titremesi, terleme ve sıcağa hassasiyet, sık dışkılama, guatr.
  • Az tiroid hormonu (hipotiroidi) belirtileri olduğunda: yorgunluk, kilo alımı, soğuğa hassasiyet, eklem ve kas ağrısı, kuru cilt, saç incelmesi, yoğun ya da düzensiz adet, kadınlarda kısırlık, depresyon, kabızlık.
  • Tiroid hormonu ilacı kullananlarda dozun doğru olup olmadığını izlemek için düzenli aralıklarla.
  • Hipertiroidi tedavisinden sonra hormon düzeylerini izlemek için.
  • Tiroidde şişlik ya da nodül varsa, başka testlerle birlikte.
  • Hamilelik planlayan kişilerde, hekim uygun görürse. MedlinePlus ansiklopedisi bu durumu ayrıca belirtir.

İki noktanın bilinmesi önemlidir. Hipotiroidi yavaş geliştiği için birçok kişi belirtileri aylarca, hatta yıllarca fark etmez. 60 yaşın üstündeki yetişkinlerde belirtiler farklı olabilir: iştahsızlık ya da içe kapanma gibi, depresyon ya da bunamayla karıştırılabilen bulgular görülebilir. Yenidoğanlara da doğuştan hipotiroidiyi saptamak amacıyla rutin olarak TSH testi yapılır.

MedlinePlus, testin yüksek ya da düşük tiroid hormonunu gösterebildiğini, ancak tiroid sorununun nedenini gösteremediğini vurgular. Nedeni belirlemek için hekim ek testler (T4, T3, tiroid antikorları) isteyebilir.

Teste hazırlık: sabah ve biyotin

MedlinePlus ansiklopedisi bu test için özel bir hazırlık gerekmediğini belirtir, ancak iki ayrıntıyı ekler. Birincisi saattir: TSH gün içinde dalgalanabildiği için testin sabahın erken saatlerinde yapılması en uygun olanıdır. Bu sayede farklı zamanlarda yapılan testler birbiriyle daha kolay karşılaştırılır.

İkincisi biyotindir (B7 vitamini). Saç, tırnak ve cilt için satılan birçok takviyede bulunan bu vitamin TSH sonucunu etkileyebilir. MedlinePlus, biyotin kullanılıyorsa tiroid testlerinden önce hekime bilgi verilmesini ister. Biyotinin ne zaman bırakılacağına hekim karar verir. Ansiklopedi ayrıca bazı ilaçların (amiodaron, dopamin, lityum, potasyum iyodür, prednizon gibi glukokortikoidler) kısa süreliğine bırakılmasının gerekebileceğini belirtir. Hiçbir ilaç hekim talimatı olmadan bırakılmamalıdır.

Açlık konusu laboratuvara ve birlikte istenen testlere bağlıdır: MedlinePlus, başka kan testleri de istenmişse birkaç saat açlık gerekebileceğini belirtir. Rutin hazırlık için tahlil öncesi su içilir mi yazımız incelenebilir.

Laboratuvarda hastadan kan örneği alınması
Sabah randevusu almak ve takviyeleri söylemek, sonucun doğru okunmasına yardım eder.

Sonuç nasıl okunur?

MedlinePlus ansiklopedisi normal değerleri 0,4 ile 4,8 mikroünite/mL arasında verir. Ardından üç noktaya dikkat çeker. Aralık laboratuvara göre biraz değişebilir. Uzmanlar üst sınırın ne olması gerektiği konusunda tam bir görüş birliğine varmamıştır. Bazı laboratuvarlar yaşlılar için daha yüksek bir üst sınır kullanır ve bu sınır 7’ye kadar çıkabilir. Geçerli olan, sonuç kağıdındaki aralıktır. Aralıkların nasıl belirlendiği referans aralığı yazımızda açıklanmıştır.

Aralığın üstündeki değer, tiroidin yetersiz çalıştığını ve hipofizin bu nedenle daha fazla TSH ürettiğini düşündürür. Aralığın altındaki değer, tiroidin fazla çalıştığına işaret edebilir. Hekimler yine de TSH’yi tek başına değil, yakınmalar ve serbest T4 gibi diğer tahlillerle birlikte yorumlar.

TSH, sağlıklı bir tiroidde bile aralığın dışına çıkabilir. MedlinePlus birkaç örnek verir: tiroidle ilgisi olmayan bazı ağır hastalıklar TSH’yi kısa süreliğine düşürebilir, 80 yaşın üstündeki kişilerde tiroid sorunu olmasa da değer yüksek çıkabilir, gebeliğin ilk üç ayında değer genellikle biraz düşük olur. Gebelikte tiroid hastalığı gelişirse hekim izlemeyi doğum sonrasına kadar sürdürür.

İlaç kullananlarda TSH takibi

Tiroid hormonu ilacı kullanılıyorsa hekim, dozu ayarlamak için TSH’yi belirli aralıklarla kontrol eder. İlaç dozu kişisel kararla değiştirilmemelidir. Testin her seferinde aynı saatte ve aynı laboratuvarda yaptırılması değişimin doğru izlenmesini sağlar, çünkü TSH gün içinde dalgalanır ve laboratuvarların aralıkları farklı olabilir.

Laboratuvar tarafında TSH

TSH, tiroid değerlendirmesinde ilk basamak test sayılır ve laboratuvara sık gelen bir istektir. Ürün sayfamızda açıklanan Roche yöntemi, elektrokimyasal lüminesans immünoassay (ECLIA) ilkesine dayanır ve cobas e analizörleriyle çalışır. Sık istenen bir testte kalibrasyon sürekliliği, kalite kontrol ve reaktif tedariki günlük işleyişin merkezindedir. Kit ve cihaz seçimi için Roche TSH kiti sayfamız ya da analizör seçim rehberimiz incelenebilir.

Tiroid testleri bir aile: T4, T3 ve antikorlar

MedlinePlus’ın tiroid testleri sayfasında TSH, “genellikle hekimin ilk isteyeceği test” olarak geçer, ancak tek test değildir. T3 ve T4 farklı tiroid hormonlarının düzeyini ölçer. Tiroid antikor testi otoimmün tiroid hastalıklarının tanısına yardımcı olur: Graves hastalığı hipertiroidinin, Hashimoto hastalığı da hipotiroidinin en sık nedeni olarak anılır. Her test farklı bir soruya yanıt verir, hekim TSH sonucuna ve yakınmalara göre ek test seçer.

Sonuç geldikten sonra

  1. Sonuç kağıdındaki referans aralığına ve birime bakılmalıdır.
  2. Yakınmalar not edilmelidir: yorgunluk, çarpıntı, kilo değişimi, üşüme ya da terleme, el titremesi. Hekimle görüşürken bu not yol göstericidir.
  3. Kullanılan ilaç ve takviyeler, özellikle biyotin, hekime bildirilmelidir.
  4. Ek testlerin ne zaman yapılacağı sorulmalıdır.

Test ne sıklıkla tekrarlanır?

Sıklık kişinin durumuna göre değişir. İlaç yeni başlandığında ya da dozu değiştirildiğinde kontrol daha sık, durumu stabil olanlarda daha seyrek yapılır. Takip aralığını hekim belirler. Aynı saatte ve aynı laboratuvarda tekrarlamak, sonuçların karşılaştırılmasını kolaylaştırır.

En sık yapılan yanlışlar

  • Biyotin kullanıldığının hekime ve laboratuvara bildirilmemesi.
  • Tiroid ilacının hekim talimatı olmadan bırakılması ya da dozunun kişisel kararla değiştirilmesi.
  • Tek bir değere bakılarak tiroidin bozuk olduğu ya da olmadığı sonucuna varılması.
  • Farklı laboratuvarların sonuçlarının doğrudan kıyaslanması.

Hekime götürülecek sorular

  • TSH sonucunun kişisel olarak ne ifade ettiği.
  • Başka hangi tiroid testlerine ihtiyaç duyulduğu.
  • İlaç kullanılıyorsa dozun ne zaman gözden geçirileceği.
  • Hangi yakınmalarda randevu beklenmeden hekime başvurulması gerektiği.

Sık sorulan sorular

TSH aç karnına mı yapılır?

MedlinePlus ansiklopedisi bu test için özel hazırlık gerekmediğini belirtir ve sabahın erken saatlerini önerir. Başka testlerle birlikte alınıyorsa açlık gerekebilir, randevu sırasında laboratuvara danışılmalıdır.

Biyotin tahlili etkiler mi?

Evet, etkileyebilir. MedlinePlus ansiklopedisi, biyotin kullanılıyorsa tiroid testlerinden önce hekime bilgi verilmesini ister.

TSH yüksekse tiroid hastalığı var demek midir?

Her zaman değil. TSH yüksekliği tiroidin yetersiz çalıştığına işaret edebilir, ancak tanı yakınmalara ve ek testlere göre konur. MedlinePlus, sağlıklı bir tiroidde bile TSH’nin yüksek ya da düşük çıkabildiğini belirtir.

TSH testi sadece tiroid hastalarına mı yapılır?

Hayır. Belirtisi olanlarda, hamilelik planlayanlarda ve yenidoğan taramasında da yapılır. Testin istenip istenmeyeceği hekimin değerlendirmesine bağlıdır.

Kaynaklar

  1. MedlinePlus, “TSH (Thyroid-stimulating hormone) Test”: medlineplus.gov/lab-tests/tsh-thyroid-stimulating-hormone-test
  2. MedlinePlus Tıp Ansiklopedisi, “TSH test”: medlineplus.gov/ency/article/003684.htm
  3. MedlinePlus, “Thyroid Tests”: medlineplus.gov/thyroidtests.html
  4. MedlinePlus, “Thyroid Antibody Tests”: medlineplus.gov/lab-tests/thyroid-antibody-tests
  5. Tilia Medical, “Roche TSH Hormon Kiti” ürün sayfası (ECLIA ve cobas e bilgisi): tiliamedical.com/roche-tsh-hormon-kiti